ऐतिहासिक वारसा: शेलगांव
परंपरेचा ठेवा आणि आधुनिकतेचा ध्यास
प्रस्तावना
अमरावती जिल्ह्यातील अंजनगाव सुर्जी तालुक्यात वसलेले ‘शेलगांव’ हे एक निसर्गसंपन्न आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेले गाव आहे. सुपीक जमीन, कष्टाळू लोक आणि सामाजिक एकोपा ही या गावाची खरी ओळख आहे. आज विकासाच्या वाटेवर चालताना शेलगांवने आपली ग्रामीण संस्कृती आणि मातीशी असलेली नाळ घट्ट जपून ठेवली आहे.
इतिहास व नावाची व्युत्पत्ती
‘शेलगांव’ या नावामागे एक रंजक इतिहास आहे. जाणकार बुजुर्गांच्या सांगण्यानुसार, पूर्वीच्या काळी हा भाग अत्यंत समृद्ध होता. ‘शेल’ या शब्दाचा अर्थ ‘उत्कृष्ट’ किंवा ‘शेंडा’ (टोकाचा भाग) असाही होतो. कृषी उत्पादनात आणि संपन्नतेत हे गाव नेहमीच ‘शेल’ (अव्वल) राहिल्यामुळे याचे नाव शेलगांव पडले असावे, असे मानले जाते.
💡 ऐतिहासिक संदर्भ:
गावाची रचना आणि जुने वाडे पाहता, हे गाव सुमारे ३०० ते ४०० वर्षांपूर्वी वसले असावे असा अंदाज आहे. गावातील जुन्या विहिरी आणि मंदिरे या ऐतिहासिक वारशाची साक्ष देतात.
ग्रामदैवत आणि संस्कृती
गावाचे ग्रामदैवत श्री हनुमान (मारुती) हे असून, हे मंदिर गावाच्या श्रद्धेचे केंद्र आहे. दरवर्षी हनुमान जयंती आणि पोळा हे सण गावात मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात.
- उत्सव: गणपती उत्सव, नवरात्री आणि अखंड हरिनाम सप्ताह या काळात गाव भक्तिमय होते.
- एकता: गावात सर्व समाजाचे लोक गुण्यागोविंदाने राहतात, ज्यामुळे सामाजिक सलोखा टिकून आहे.
भौगोलिक व कृषी वैभव
अंजनगाव सुर्जी तालुका हा ‘फळांचा पट्टा’ म्हणून ओळखला जातो आणि शेलगांव त्यात अग्रेसर आहे. येथील काळी कसदार जमीन (Black Cotton Soil) पिकांसाठी वरदान आहे.
- प्रमुख पिके: कपाशी (पांढरे सोने), सोयाबीन आणि तूर.
- फळबागा: या भागात संत्री आणि केळीच्या बागा मोठ्या प्रमाणावर आहेत.
- जलस्त्रोत: गावातील विहिरी आणि शेततळी यामुळे बागायती क्षेत्रात वाढ झाली आहे.
विकासाची वाटचाल
शेलगांव आता ‘स्मार्ट व्हिलेज’ होण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. ग्रामपंचायतीच्या माध्यमातून गावात पिण्याचे शुद्ध पाणी, सिमेंट रस्ते, सौर पथदिवे (Solar Lights) आणि डिजिटल शाळा यांसारख्या सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत.